De drie schokken veroorzaakt door het coronavirus

De coronaviruscrisis werd eerst beschouwd als een aanbodschok. Bedrijven in de hele wereld beseften vrij snel dat ze door de quarantaine van zoveel Chinezen zouden worden getroffen. Voor een groot aantal reserveonderdelen zijn ze namelijk afhankelijk van China. Zolang de schok op dit punt zat, bleven de aandelenmarkten evenwel immuun. Er werden zelfs nieuwe records bereikt voordat het virus zich naar Italië verspreidde. Vervolgens kreeg de economie te maken met een vraagschok. Bedrijven in sectoren als de auto-industrie hebben begrepen dat ze onder de crisis zullen lijden. Het was ook de vraagschok die de prijs van olie en andere grondstoffen omlaag deed duiken. En dat lang voordat het conflict tussen Riyad en Moskou uitbrak.

Vraagschok en beurscrash

Aanvankelijk stelde een reeks instellingen zich tevreden met het licht verlagen van de groeiverwachtingen van de getroffen bedrijven. Maar de vraagschok ging hand in hand met het begin van de corona-epidemie in Italië. De wereldbeurzen begonnen toen een helse afdaling. De grote indices verloren in een maand tijd tot 40%. In het huidige stadium is het onmogelijk te voorspellen hoe ver deze tuimeling zal gaan. Het is noodzakelijk om te wachten op goed nieuws met betrekking tot het aantal besmettingen om een verbetering te zien. Als we kijken naar China, dat de lockdown al heel vroeg toepaste, duurde het vele weken.

Centrale banken in actie

De vraagschok veroorzaakte een snelle reactie van veel centrale banken over de hele wereld. Diegene die daartoe in staat waren, hebben hun beleidsrente verlaagd. Ze hebben ook allemaal maatregelen genomen om de liquiditeit van bedrijven, banken en financiële markten te garanderen. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft zelfs een historisch plan van 750 miljard euro aangekondigd. Op dit punt is de belangrijkste conclusie dat de coronavirusshock overal een zeer lage rente garandeert. De hele wereld kwam plotseling dichter bij Japan, een land met onveranderlijk lage tarieven.

Besef van de omvang van de schok

Regeringen beginnen nu pas de omvang van de schok te beseffen die de wereld zal treffen. Met de verspreiding van het coronavirus in Europa en het uitroepen van een pandemie, staat een groot deel van de economieën praktisch stil. Nu is er ook een dreigende inkomensschok. De belangrijkste Europese leiders hebben het probleem onderkend en hebben maatregelen afgekondigd. Verschillende landen hebben verklaard bereid te zijn hun garantie te geven, zodat bedrijven geld kunnen lenen als en wanneer ze dat nodig hebben. In Duitsland spreken ze van 500 miljard euro, in Frankrijk van 300 miljard euro. Op dit moment is het moeilijk in te zien hoe deze cijfers betrouwbaar kunnen zijn, aangezien het nog te vroeg is.

Geen inkomen, wel kosten

Het is ook cruciaal om een vervangingsinkomen te voorzien voor iedereen die rechtstreeks door de crisis wordt getroffen. Vooral in het groeiende aantal landen dat lockdowns uitvaardigt, zoals Frankrijk, Italië, Spanje en België. Velen zijn rechtstreeks getroffen: vrije beroepen, restaurants, toerisme, non-foodwinkels... Dit is een echte noodsituatie. In de meeste gevallen hebben de getroffenen die nu zonder inkomen vallen te maken met zware lasten die niet zullen afnemen. Een handelaar of uitoefenaar van een vrij beroep huurt vaak een pand. Er is voor de verhuurder geen reden om de huur cadeau te doen aan zijn huurder. Hetzelfde geldt voor veel andere vaste kosten.

Flexibel beheer van de openbare financiën

De overheid kan uitstel van betaling van belastingen en sociale lasten toestaan, maar de rest van de kosten blijft verschuldigd. Zonder inkomen wordt het voor een groot aantal zelfstandigen en kmo’s een hele uitdaging. Alleen regeringen kunnen deze schok verzachten door in vervangende inkomsten te voorzien. Op dit moment weet niemand hoe lang de lockdown zal duren. Het is dus te vroeg om de totale factuur in te schatten. Elk land zal de benodigde bedragen moeten becijferen en zal flexibiliteit aan de dag moeten leggen bij het beheer van zijn openbare financiën. In Europa moeten de criteria van Maastricht een tijdje in de koelkast. Anders wordt de inkomensschok te ernstig en herstellen de economieën zich niet.

De schok verzachten

Eén land kreeg al eens zo'n schok: Griekenland in 2012. In ruil voor internationale hulp moest het de lonen en pensioenen drastisch verlagen. Maar vandaag wordt de hele wereld getroffen. De steun die Griekenland heeft gekregen, is op wereldniveau onvoorstelbaar. Het IMF heeft gezegd bereid te zijn 1.000 miljard dollar te mobiliseren, de ECB 750 miljard euro. Maar voor wie, en op welke manier? Mensen die geen inkomen meer hebben, verwachten zeer snel antwoorden. Hopelijk worden onze inspanningen om de verspreiding van het virus te beperken snel beloond, zodat het leven zijn loop kan hervatten. Ondertussen moet er worden gerekend op krachtige maatregelen van de overheid, die als enige de schok kan verzachten.