Democratiseer het debat over de duurzame transitie

In uw boek benadrukt u dat we weinig doen om de schade die de mens aan het milieu heeft toegebracht, te herstellen. Komt dat door luiheid?

François Gemenne: “Er zit wat luiheid in, en vooral niet willen zien. Dat noemen we path dependency: we doen het zo omdat we het altijd zo gedaan hebben. Die tegenkanting om een andere weg in te slaan, is eigen aan elke vorm van verandering. Uiteraard heeft dat ook te maken met tegengestelde belangen. Het is een illusie om te denken dat een evolutie enkel winnaars oplevert. Vreedzame revoluties zijn zeldzaam, want degenen die verliezen vechten terug. Daarnaast wordt de prijs van een transitie onderschat: er wordt weinig rekening gehouden met het maatschappelijke aspect. Dat is nochtans even belangrijk.”

U vermeldt ook dat de burger weer een rol opneemt in het openbare leven. Welke rol spelen het individu en de belegger in de duurzame transitie?

François Gemenne: “De individuele belegger speelt een enorme rol. Mensen hebben de neiging om alleen te handelen, zonder te beseffen wat ze samen kunnen verwezenlijken. Hun collectieve kijk is beperkt tot de onderneming of de overheid, alsof ze geen enkele impact kunnen hebben op politiek niveau.

Hun spaargeld, bijvoorbeeld, is een enorme hefboom. Banken moeten op hun beurt oplossingen voorstellen. Velen blijven ‘spaarder’, waardoor ze geen keuze maken wat ze financieren. Door te beleggen in duurzame financiële markten, dragen ze bij tot het verlagen van hun koolstofvoetafdruk. Elk jaar wordt er 6,5% van het bbp geïnvesteerd in fossiele energie. Dat geld kanaliseren richting hernieuwbare energie zou veel opleveren.”

U zegt ook dat we de aarde dringend moeten bewonen als een aardling, en niet enkel als individu. Wat houdt dat in?

François Gemenne: “We moeten op de eerste plaats een positief verhaal brengen. De ‘collapsologen’, die beweren dat alles gaat instorten, creëren een discours van angst dat vrij nauw aansluit bij dat van de klimaatsceptici. Ze nemen geen wetenschappelijke houding aan, maar kiezen scenario’s die hun ideeën ondersteunen.

Een benadering van het milieuvraagstuk die berust op goeroes is achterhaald: ze kent aan een radicale minderheid de macht toe om het tij te keren. Maar om vooruit te gaan, moeten we dwingende principes achterlaten. We moeten het debat democratiseren. We moeten aanvaarden dat elke partij in de transitie een ander standpunt heeft en vooral dat dit verschil actie niet in de weg staat.”