Recept tegen toenemende ongelijkheid

ChatGPT en andere generatieve AI-systemen, slimme robots, zelfrijdende voertuigen: dit is de beginperiode van een nieuwe industriële revolutie - de New Machine Age. De technologie groeit exponentieel. Ze belooft een veel hogere productiviteit. Maar er is ook een keerzijde: lagere lonen voor korter geschoolden, meer werkloosheid en toenemende ongelijkheid.

Waarom? De massale investeringen in nieuwe technologieën – ook wel robotkapitaal genoemd – vervangen arbeid door machines. Daardoor stroomt er meer geld naar bedrijfseigenaars en getalenteerde werknemers, en minder naar kortgeschoolden.

Maar door de juiste keuzes te maken, vermijden overheden een scenario van massale werkloosheid en grote ongelijkheid. Dat blijkt uit een studie van het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Daling van bedrijfsbelastingen

In een traditionele economie veroorzaken lagere bedrijfsbelastingen meer kapitaalinvesteringen. Die investeringen verhogen het marginaal product van arbeid, want machines maken een arbeider productiever. Het reëel inkomen van kort- en langgeschoolde arbeiders stijgt procentueel even hard.

Als investeringen vooral uit robotkapitaal bestaan en de bedrijfsbelastingen dalen, vervangen robots en AI almaar vaker kortgeschoolden. Het bruto binnenlands product (bbp) stijgt op lange termijn 1 à 2 procent, maar de vaardigheidspremie groeit enorm.

De stijging van salarissen van langgeschoolden zal gelijk of hoger zijn dan de groei van de economie. Die van kortgeschoolden zal volgens het IMF amper toenemen of zelfs dalen.

Toename van infrastructuurinvesteringen

Als overheden in de New Machine Age vooral investeren in infrastructuur, stijgen salarissen van kortopgeleide werknemers minder en die van langgeschoolde werknemers meer. Dat komt door de hogere vervangbaarheid van niet-geschoolde arbeid door robotkapitaal.

Maar in vergelijking met de effecten van een dalende bedrijfsbelasting, profiteren álle werknemers meer, dus zowel de kort- als langgeschoolden.

Het positief effect van infrastructuurinvesteringen is ook veel groter, omdat de overheidsinvesteringen in infrastructuur extra private investeringen aantrekken. Op lange termijn stijgt het bbp zo 3 à 4 procent.

Onderwijsinvesteringen

Onderwijsinvesteringen verminderen ongelijkheid nóg meer. Ze verlagen inkomensongelijkheid, met hogere lonen voor de kortst geschoolden. De investeringen stijgen en de groei is sterker.

Hoe komt dat? Investeringen in onderwijs bevorderen de opbouw van robotkapitaal. Ze doen ongeschoolde arbeid afnemen – waardoor nog meer in robots geïnvesteerd moet worden Maar ze vergroten ook het aanbod aan geschoolden. Zo stijgt de kapitaalgroei 2 tot 5 keer sneller dan bij belastingverlagingen.

Onderwijsinvesteringen zijn dus beter op de lange termijn. Dat geldt dubbel als nieuwe technologieën de jobs van de kortst geschoolden inpikken. Voor België vormt meer efficiëntie in de onderwijsuitgaven een goed alternatief voor hogere uitgaven.