Is het anticrisisplan van de ECB in gevaar?

In zijn arrest van 5 mei 2020 heeft het Duitse Grondwettelijk Hof de Europese Centrale Bank (ECB) bevolen de inkoop van overheidsschulden te rechtvaardigen. Die inkopen vormen al sinds 2015 de basis van haar anticrisisplan. Het arrest geeft de ECB drie maanden om zich te rechtvaardigen. Het programma, bekend als quantitative easing (kwantitatieve versoepeling of QE), dateert van 2015 en werd recent opnieuw gelanceerd om de lidstaten te steunen die schulden aangaan om de pandemie het hoofd te bieden. Bedoeling ervan is het herstel te stimuleren. De ECB zou maandelijks 80 miljard euro aan obligaties van landen in de eurozone terugkopen, om zo de hoeveelheid geld in omloop te vergroten en de kredietverlening aan te zwengelen.

Plan tegen de pandemie

De ECB heeft haar balans opgeblazen door 2.600 miljard euro in de Europese economie te pompen. In de strijd tegen het coronavirus besloot de Centrale Bank om in 2020 meer dan 1.000 miljard euro extra aan schulden te kopen. Ze verlengde haar QE en lanceerde een nieuw noodprogramma tegen de pandemie (Pandemic Emergence Purchase Programma of PEPP) van 750 miljard euro. Als het vonnis gericht is tegen het inkoopprogramma, kan dat een bedreiging vormen voor het huidige plan van de ECB om wankele economieën in de eurozone te ondersteunen. Als het Hof geen bevredigende antwoorden krijgt, kan het de Bundesbank verbieden staatsschulden in te kopen. De Duitse centrale bank levert een zeer grote bijdrage (bijna 25% van het totaal) aan de ECB-programma's.

De boel kalmeren

Noch de financiële markten, noch de ECB maakten zich evenwel grote zorgen over het besluit. De eerste bewogen amper, de laatste kondigde simpelweg een vergadering van haar raad van bestuur aan om te reageren. Jens Weidmann, lid van de ECB en voorzitter van de Bundesbank, probeerde de boel te kalmeren. Hij beloofde “de instelling te steunen in haar inspanningen om te reageren op de kritiek van het Hof.” De Duitse minister van Financiën, Olaf Scholz, liet doorschemeren dat hij zich niet zou laten intimideren door de gerechtelijke vermaningen. Hij beloofde “alles te doen wat nodig is voor Europa” en verwelkomde de solidariteit binnen de eurozone.

Europa hinkt achterop

Vijf jaar nadat Duitse burgers de zaak aanspanden bij het Hof komt dit arrest sowieso erg laat. Als de pandemie niet was uitgebroken, zou er weinig aandacht aan zijn besteed. Europa heeft tegenwoordig dan ook andere katten te geselen. De economische situatie is nu veel erger dan toen. De ECB levert overigens veel minder inspanningen dan de Amerikaanse Fed, die sinds het begin van de crisis al 3.000 miljard dollar injecteerde. Als we het advies van het Hof zouden volgen, zou Europa nóg minder mogen doen. Dat zou een ernstige bedreiging vormen voor het herstel na het coronavirus. Geconfronteerd met het geweld van de huidige economische schok is er geen andere optie dan een door de centrale banken gesteund fiscaal stimulusbeleid.

Europa is te ingewikkeld

Deze uitspraak illustreert nogmaals de complexiteit van de wereld van vandaag. Als er uit deze crisis één les kan worden geleerd, is het dat alles veel te ingewikkeld is gemaakt. Eenvoud is nodig om het hoofd te kunnen bieden aan de onvoorspelbaarheid van het leven. In Europa doen we precies het tegenovergestelde. Stel u voor dat we de mening van het Hof in Karlsruhe volgen. De ECB zou dan verplicht zijn alle gevolgen van haar besluiten in detail te analyseren: kwantitatieve versoepeling, verlaging of verhoging van de rente, enzovoort. Dat zou leiden tot een grote vertraging tussen het moment waarop de beslissing wordt genomen en wanneer die effect begint te sorteren. Het is maar de vraag wat dat zou betekenen voor de doeltreffendheid van het monetair beleid…