Kunnen ESG-fondsen de wereld redden?

De wetenschappelijke consensus is duidelijk: we moeten de uitstoot van CO₂ en andere broeikasgassen drastisch inperken. Deze gigantische transitie realiseren, wordt een flinke kluif voor ondernemingen, overheden, consumenten, klimaatactivisten... BlackRock-CEO Larry Fink ziet ook een belangrijke rol weggelegd voor beleggers in ESG-fondsen.

‘Klimaatrisico is beleggersrisico’, stelt Fink. Hij roept ondernemingen op om duidelijk te maken of hun businessmodel compatibel is met een zero-emissie-economie.

Maar zetten ESG-fondsen en -trackers de wereld effectief op het spoor richting nuluitstoot? Een recente paper van corporate governance-specialist Roberto Tallarita stelt hier ernstige vragen bij.

Klimaatrentmeesters

Klimaatverandering is volgens Tallarita bij uitstek een marktfalen. Individuele ondernemingen hebben te weinig economische stimulansen om hun koolstofuitstoot voldoende te verminderen, en produceren daarom meer emissies dan maatschappelijk wenselijk is.

Tegenwoordig is het bon ton om ESG-fondsbeheerders te zien als heuse klimaatrentmeesters, die ondernemingen kunnen dwingen om hun impact op de klimaatverandering te verkleinen. De achterliggende gedachte is, dat de portefeuilles van indexfondsen het klimaatrisico internaliseren, omdat ze een afspiegeling zijn van de gehele economie. Door het klimaat op de voorgrond te plaatsen, beschikken deze fondsen over sterke economische stimulansen om ondernemingen minder CO₂ te laten uitstoten.

Ontoereikend mechanisme

Tallarita is het daar niet mee eens. De stimulansen van indexfondsen zijn volgens hem sterk afgestemd op de belangen van koolstofuitstoters, rijke landen en grote ondernemingen. De belangen van ondernemingen en landen die kwetsbaarder zijn voor klimaatverandering wegen vaak veel minder door.

Tallarita ziet de aandelenmarkt bovendien als een ontoereikend mechanisme om klimaatrisico's aan te pakken, omdat:

• Beursgenoteerde ondernemingen maar een beperkt deel van de economie vertegenwoordigen
• Aandelenkoersen de toekomstige klimaatschade onvoldoende nauwkeurig weergeven
• Indexfondsen systematisch de kosten van klimaatverandering onderschatten en de baten van mitigerende maatregelen overschatten

Overheden zijn aan zet

Tallarita's conclusie is hard: we kunnen er niet op vertrouwen dat ESG-fondsen ondernemingen zullen motiveren om uit eigen wil klimaatvriendelijker te worden. Het klimaatbeleid moet volgens hem niet steunen op de portefeuillestimulansen van indexfondsen. In plaats daarvan zouden de incentives in de eerste plaats moeten komen van overheidsinstrumenten (zoals koolstofbelastingen, ‘cap and trade’-systemen en duidelijke regelgeving) en van sociale druk.

Corporate governance kan fungeren als een transmissiemechanisme voor klimaatbeleid. Maar het verschil moet in de eerste plaats gemaakt worden door de overheid en op het niveau van individuele ondernemingen.