Over de menselijke geest, corona en beleggen

Nog niet zo heel lang geleden gingen sociologen ervan uit dat de mens doorgaans rationeel is. Behavioral economics, te vertalen als gedragseconomie, leert ons dat dat niet klopt. Er zitten een paar systeemfouten in onze manier van denken. Die zorgen ervoor dat we vaak eerst doen en dan pas denken.

Neurologen ontdekten dat de mens twee verschillende denksystemen heeft:

• Het eerste systeem pakt de problemen logisch en deductief aan. Maar dat vergt moeite en kost tijd.
• Het tweede systeem werkt veel sneller en emotioneler. Het verwerkt informatie automatisch en instinctief, en lost problemen op via associaties en het trekken van parallellen.

Het tweede systeem is ouder en beter ontwikkeld dan het eerste. Het is ingebakken in ons menselijke handelen.

Feiten of mooie verhalen?

Evolutionair is dat goed te begrijpen. Als een oermens op mammoeten jaagt of slangen moet vermijden, is er weinig tijd voor logisch nadenken. Je reageert dan het beste instinctmatig.

Maar we leven ondertussen in andere tijden. De jacht op eten speelt zich vandaag voornamelijk af in de supermarkt. Toch handelen we nog steeds in de eerste plaats instinctief, en laten we ons eerder overtuigen door een mooi verhaal dan door een doorwrochte analyse.

Daarom kiezen beleggers eerder voor overgewaardeerde groeiaandelen met hun mooie verhalen over toekomstige winsten, dan voor saaie laag gewaardeerde waardeaandelen. Zelfs al blijkt uit de statistieken dat die laatste op lange termijn meestal betere prestaties neerzetten.

Korte of lange termijn?

Ook al kampen we nog altijd met een ernstige pandemie, toch liggen bij het minste straaltje zon de parken vol met dicht opeengepakte mensen. Hoe komt dat? Onder andere omdat kortetermijnplezier - zon op je gezicht en goed gezelschap - veel zwaarder doorweegt dan het langetermijnperspectief van gezondheid en volledige vrijheid.

Je ziet dat ook op de beurs, waar de illusie van kortetermijnwinsten beleggers ertoe aanzet om halsoverkop aandelen te kopen, zonder grondig studiewerk. Het vooruitzicht op winst maakt dopamine vrij: een stof die ons een goed gevoel geeft en moeilijk te weerstaan is.

Kuddegedrag is ook zo'n typisch fenomeen. Je moet stevig in je schoenen staan om een einzelgänger te zijn die rationeel tegen de stroom ingaat.

Gewoontedieren

Mensen zijn ook gewoontedieren. Routinematig gedrag zit ingebakken in onze geest. Veel mensen openen nog steeds hun voordeur zonder mondmasker. Maar regelmatig de handen wassen is wél al een gewoonte geworden.

Gewoontes zijn vaak goed, maar soms gaan we er te ver in. Daardoor blijven we gevangen in een saaie job. We hechten ook te veel waarde aan bezit. Bij beleggers uit zich dat in het vasthouden aan verliezers. Bij analisten uit gewoontegedrag zich in het blijven onderschatten van de winsten van een bedrijf dat intussen een koerswijziging maakte.

Volgens psychologen hebben we twee tot vijf bevestigingen van het tegendeel nodig om ons van mening te laten veranderen. Ook in dat geval helpt het om rationeel te blijven en de feiten voor zich te laten spreken.