Overheidsfinanciën onder verscherpt toezicht

De Europese Commissie heractiveerde mechanismen voor begrotingstoezicht. Die moeten de begrotingstekorten weer onder de 3% van het bruto binnenlands product (bbp) brengen.De regels werden opgeschort tijdens de pandemie. Ze verschijnen opnieuw in een gespannen context. De markten kijken reikhalzend uit naar het moment waarop de rente begint te dalen. Maar nu moeten ze rekening houden met het beheer van de overheidsfinanciën. Dit onderwerp is op de lange baan geschoven door de druk op de overheidsuitgaven sinds 2020. Eerst om een recessie te vermijden tijdens de gezondheidscrisis; daarna om de koopkracht te vrijwaren bij stijgende energieprijzen na de Russische inval in Oekraïne. De lage rente overschaduwde toen de angst voor hoge tekorten.

Verschillende landen riskeren sancties

Elf EU-landen riskeren volgende zomer al een sanctie voor hun buitensporige overheidsuitgaven. Vorig jaar hadden ze een begrotingstekort dat boven de toegestane drempel van 3% van het bbp steeg.

De Europese Commissie beslist in juni of ze in elk van deze gevallen een buitensporigtekortprocedure (BTP) opstart. De betreffende landen in de eurozone lopen risico op boetes als ze zich niet herpakken. Landen buiten de eurozone riskeren een knauw in hun reputatie. Frankrijk, Italië en België zijn al landen met tekorten van meer dan 3%, die bovendien niet van plan (of in staat) zijn om de komende jaren onder deze drempel te vallen. Zij zullen dus vrijwel zeker worden gestraft.

Middelen om ambities waar te maken

De overheidsfinanciën zijn ook in de Verenigde Staten dramatisch verslechterd. Maar verkiezingsbeloften volgen elkaar in hoog tempo op. Joe Biden wil belastingen verlagen voor huishoudens met een laag inkomen. Tegelijkertijd wil hij de sociale uitgaven gul houden. Donald Trump belooft minder belastingen voor de rijkste Amerikanen. Hij wil snijden in de sociale uitgaven.

Het is moeilijk in te schatten welke impact dit zal hebben op de Amerikaanse economische groei en de overheidsfinanciën. Toch maken maar weinigen in de Verenigde Staten zich zorgen over het absolute niveau van het tekort of de schuld. De benadering is dat maatregelen die groei en werkgelegenheid bevorderen, het tekort vanzelf zullen doen afnemen.

Meer werken om meer te verdienen

Toch is het goed om een budgettaire marge te hebben als de economische situatie verslechtert. Het Duitse voorbeeld is interessant. Het land kampt met een aantal uitdagingen (stijgende energieprijzen, arbeidsduurverkorting, de industrie die zich moet aanpassen aan milieu-uitdagingen en een weinig rooskleurige demografische evolutie). Het belandde in 2023 in een recessie en de vooruitzichten zijn somber. Om uit deze impasse te komen, besloot de overheid om uit haar reserves te putten om een aantrekkelijker belastingstelsel te ontwikkelen voor mensen die langer willen werken. ‘Meer werken om meer te verdienen’ is het nieuwe beleid dat in Duitsland in zwang is... Die speelruimte heeft België helaas veel minder.