Blue Monday? De prijs van protectionisme

Markten reageren: volatiliteit als basisconditie

Nu het Amerikaanse Hooggerechtshof de onder IEEPA ingevoerde handelstarieven ongrondwettelijk verklaart, reageren markten voorzichtig nerveus. Er is geen sprake van een schok, wel van verhoogde alertheid. Dat patroon was gisteren ook zichtbaar op de financiële markten. Grote Europese indices zoals de DAX en de CAC 40 verloren terrein, onder druk van industriële en exportgevoelige waarden, zoals industrie, auto’s en chemie.

Ook de Wall-Street-indices kleurden rood. De Dow Jones, S&P 500 en Nasdaq daalden. De aanhoudende zorgen over ontwrichting door AI en Trumps grillige uitspraken over het handelsbeleid doen beleggers wegvluchten uit risicovolle aandelen. Veilige activa winnen aan aantrekkingskracht.

Valutamarkten schommelden zichtbaar, terwijl goud en zilver terrein wonnen als veilige haven.

Obligatiemarkten lieten signalen van groeizorgen zien. De vraag naar veilige staatsobligaties nam toe, waardoor lange rentes daalden, een klassiek teken dat beleggers rekening houden met tragere economische groei. De rentecurve werd vlakker, wat suggereert dat markten minder vertrouwen hebben in een krachtig economisch momentum op middellange termijn. Voor beleggers is duidelijk dat handelspolitiek opnieuw een directe en dagelijkse marktfactor wordt, geen incidentele ruis.

In “The Fourth Turning” beschrijft Neil Howe hoe crisissen elkaar cyclisch opvolgen. Nieuwe Amerikaanse tarieven passen in zo een fase van politieke hertekening. 

Europa tussen diplomatie en strategische autonomie

De Europese Unie reageerde gisteren beheerst maar waakzaam. Belangrijke fracties in het Europese parlement willen de goedkeuring van de handelsdeal met de VS opschorten. Brussel benadrukte dat het de impact van diverse mogelijkheden analyseert en indien nodig proportioneel zal handelen. Europa balanceert tussen het beschermen van eigen economische belangen en het vermijden van een escalatie met Washington.

Vooral Duitsland, dé exportmotor van de eurozone, is kwetsbaar. Veel Europese ondernemingen halen een substantieel deel van hun winst uit hun export naar de Amerikaanse markt. Tegelijk groeit ook het besef dat strategische autonomie belangrijker wordt in een wereld waarin handelsrelaties steeds vaker geopolitiek worden ingezet.

De mondiale context: fragmentatie en herpositionering

China reageerde kritisch en positioneert zich als verdediger van multilaterale handel. Het eigenbelang is uiteraard, strategisch gezien, niet ver weg te denken. Een verdere escalatie tussen Washington en Peking kan wereldwijde productieketens versneld doen verschuiven. Vraag is welke invloed dit zal hebben op de in april in Peking geplande ontmoeting tussen Trump en Xi

Voor Europese bedrijven betekent dit risico’s, maar ook kansen. Nearshoring, supply chain-diversificatie en regionale productie kunnen op middellange termijn winnaars opleveren. In een versplinterde wereld maakt concurrentiekracht een duidelijke kanteling: weg van pure kostenoptimalisatie, richting veerkracht.

The State of the Union als marktmoment

Later vandaag staat De State of the Union van president Donald Trump gepland. Het wordt een belangrijk ankerpunt, ook voor beleggers. Niet alleen beleidsdetails, maar vooral toon en intentie zullen richting geven aan het marktsentiment.

Wordt dit een escalatie van protectionistische retoriek, of een onderhandelingstactiek die ruimte laat voor diplomatie? In een omgeving waarin communicatie zelf beleid is geworden, kan één toespraak aanzienlijke koersbewegingen veroorzaken. Qua timing kan deze State of The Union in elk geval niet slechter uitkomen.

Wat betekent dit voor Europa?

In dit klimaat van verhoogde onzekerheid wordt actieve positionering belangrijker dan ooit. Sectorrotatie kan aan belang winnen. Exportgevoelige sectoren zoals industrie, auto’s en materialen zijn gevoeliger voor negatieve verrassingen, terwijl defensieve sectoren zoals gezondheidszorg, nutsbedrijven en consumentengoederen relatief beter stand kunnen houden in een omgeving van handelsspanningen.

Ook het inflatie- en rentebeeld staat onder druk. Importtarieven werken in principe prijsverhogend. Indien inflatiedruk toeneemt, wordt het voor centrale banken lastig balanceren tussen groei en prijsstabiliteit.

Tot slot kunnen structurele verschuivingen in supply chains nieuwe kansen creëren. Bedrijven die profiteren van een herlokalisatie van de productie binnen Europa of naar geopolitiek “vriendelijke” handelspartners, kunnen op middellange termijn aantrekkelijker worden. 

Beleggen in een “Fourth Turning”

Wat deze episode onderscheidt van eerdere handelsconflicten is de bredere context. Volgens de theorie van The Fourth Turning, ontwikkeld door Neil Howe, kenmerken dergelijke perioden zich door institutionele herijking, geopolitieke spanningen en economische herschikking. Handelstarieven zijn dan geen incident, maar een symptoom.

Voor Europese beleggers is dit geen losstaande marktdag, maar een illustratie van een breder klimaat waarin politieke signalen directe prijsvorming sturen. Als we inderdaad in een “Fourth Turning” zitten, dan zijn deze bewegingen geen tijdelijke afwijkingen, maar kenmerken van een systeem in hertekening, met structureel hogere volatiliteit als gevolg.