Geopolitiek in de schijnwerpers

Van incident naar structuur

Wat vroeger als een geïsoleerd incident werd beschouwd, past vandaag steeds vaker in een bredere structurele context. Geopolitieke gebeurtenissen staan niet langer los van elkaar, maar maken deel uit van een fundamentele herschikking van machtsverhoudingen en economische afhankelijkheden.

Van fragiel evenwicht naar een ‘multi-speed’ wereldorde

De overgang naar een multi-speed wereldorde is geen tijdelijke verstoring, maar een structurele herconfiguratie van machtsverhoudingen, handelsroutes en risicopremies. Beleggers die dit negeren, onderschatten hoe fragmentatie (minder voorspelbare relaties), competitie (vooral tussen de VS en China) en gedeelde risico’s (zoals klimaat en AI) samen een nieuwe logica voor marktreacties creëren.

Traditionele veilige havens – zoals staatsobligaties en goud – en regionale blootstellingen – bijvoorbeeld Europa’s energierisico versus Azië’s technologische rivaliteit – moeten in dat licht anders worden gewogen.

Fragmentatie, cohesie en competitie als structurerende krachten

Fragmentatie leidt tot minder voorspelbare economische relaties. Tegelijk stimuleren gedeelde risico’s, zoals klimaatverandering en artificiële intelligentie, gedeeltelijke samenwerking. Competitie, met name tussen de VS en China, blijft echter de dominante kracht.

Mondiale instituties zoals de VN, die ooit voor voorspelbaarheid zorgden, worden vaker naar de achtergrond verwezen of in vraag gesteld. Dat betekent dat politieke gebeurtenissen – variërend van handelsconflicten tot regionale spanningen – sneller en met grotere impact kunnen doorwerken in financiële markten.

Daarnaast vinden zogeheten ‘middle powers’ (zoals India en de Golfstaten) nieuwe manieren om te manoeuvreren binnen deze wereldorde. Zij balanceren strategisch tussen grootmachten: enerzijds onderhouden ze veiligheidsrelaties met de VS, anderzijds verdiepen ze economische banden met China en andere opkomende economieën.

Voor beleggers betekent dit dat kapitaalstromen, handelsrelaties en energieafspraken minder voorspelbaar worden en vaker via nieuwe allianties verlopen.

Marktreactie in een multipolaire structuur

In combinatie met de huidige spanningen tussen de VS en Iran – die zelfs zonder grootschalige escalatie al aanzienlijke prijsbewegingen in olie en risicovolle activa veroorzaken – krijgen beleggers een concreet voorbeeld van hoe deze multipolaire structuur in de praktijk werkt.

Marktreacties op geopolitieke ontwikkelingen zijn zelden lineair. Energieprijzen blijken bijzonder gevoelig voor signalen van mogelijke verstoringen. Alleen al de verwachting van onderbrekingen in olie- of gasaanvoer kan de risicopremie verhogen, wat doorwerkt in inflatieverwachtingen en renteontwikkelingen.

Aandelenmarkten tonen in zulke periodes vaak terughoudendheid, vooral in regio’s die direct geraakt kunnen worden. Beleggers zoeken dan vaker hun toevlucht tot relatief veilige activa, zoals staatsobligaties en soms goud.

Valuta’s van opkomende markten zijn in zogenoemde ‘risk-off’-fases extra kwetsbaar, waardoor internationale portefeuilles blootgesteld worden aan bijkomende volatiliteit. Dit alles onderstreept dat geopolitieke schokken, ook wanneer ze beperkt blijven, materiële markteffecten kunnen hebben zodra risico-inschattingen veranderen.

Portefeuillebeheer: van visie naar actie

Voor portefeuillebeheer is gestructureerd risicobeheer essentieel. In plaats van te vertrouwen op één centrale voorspelling, is scenario-denken effectiever omdat het verschillende mogelijke uitkomsten systematisch in kaart brengt. Een basisscenario gaat uit van aanhoudende maar beheersbare spanningen, waarbij markten schokken absorberen zonder structurele ontwrichting. Een neerwaarts scenario veronderstelt verstoringen in energie- of toeleveringsketens, met scherpe correcties in risicovolle activa en oplopende risicopremies. Daartegenover staat een opwaarts scenario waarin diplomatieke ontspanning leidt tot afnemende risicopremies en een herstel van cyclische markten. Door portefeuilles consequent op deze scenario’s te stresstesten, worden kwetsbaarheden zichtbaar en kan de allocatie proactief worden bijgestuurd.

Europa en Azië: verschillende energieën

Europa blijft relatief gevoelig voor energie- en handelsrisico’s, omdat veel economieën afhankelijk zijn van geïmporteerde grondstoffen en open handelsstromen. Verstoringen in olie- en gasleveringen, stijgende transportkosten of nieuwe handelsbeperkingen werken daardoor relatief snel door in productiekosten, inflatie en winstgevendheid van bedrijven – met name in industrie, chemie en transport.

Aziatische markten zijn minder energiegedreven, maar sterker blootgesteld aan technologische en geopolitieke rivaliteit, met name tussen China en de VS. Denk aan handelsrestricties op halfgeleiders, investeringsbeperkingen in strategische sectoren of spanningen rond Taiwan. Zulke maatregelen raken direct technologiebedrijven, toeleveringsketens en kapitaalstromen in de regio. Volatiliteit ontstaat daar dan ook vaker vanuit veiligheids- en innovatievraagstukken dan vanuit energieprijzen.

Geografische en instrumentele diversificatie blijven daarom fundamentele bouwstenen van een robuuste strategie in een geopolitiek gefragmenteerde wereld.

Geopolitiek is geen ruis, maar realiteit

Financiële markten zijn niet immuun voor geopolitiek; zij verwerken het actief in prijzen en verwachtingen. De spanningen tussen de VS en Iran zijn geen geïsoleerd incident, maar onderdeel van een bredere heroriëntatie van het mondiale machtsevenwicht.

Voor beleggers ligt de uitdaging niet in het voorspellen van elke afzonderlijke ontwikkeling, maar in het bouwen van portefeuilles die verschillende uitkomsten kunnen doorstaan én ruimte laten voor kansen in een veranderende wereldorde.

In een wereld waarin geopolitiek structureel is geworden, is veerkracht geen defensieve keuze, maar een strategische noodzaak.