En wat als er morgen een robot in uw tuin staat?

De tijd van toen

U denkt misschien dat robots een innovatie zijn van onze tijd? Vergeet het maar. In het gezegende jaar 1770 was Schönbrunn, u weet wel, dat Versailles-achtige paleis net buiten Wenen waar u vandaag de dag uren in de rij mag staan om een ticketje te kopen, getuige van een bijzonder bezoek. De toenmalige keizerin Maria Thérésia ontving er ene Wolfgang von Kempelen die zijn automaat kwam voorstellen. Die automaat zag eruit als een Turk en bleek uitstekend te kunnen schaken. De paar hovelingen die zo vermetel waren om het tegen de machine op te nemen, werden in minder dan geen tijd schaakmat gezet. Gevraagd naar hoe zijn machine werkte, opende zijn eigenaar een paar luiken, die een indrukwekkend kluwen van veertjes en radertjes ontvouwden. Van tijd tot tijd kwam er ook een rookpluim uit, want het ding, zo verklapte de eigenaar, verbruikte natuurlijk ook wel wat energie. In werkelijkheid kwam de rook van een kaars die het klavier verlichtte, waarmee een ventje in de robot de hele mechaniek bediende. En dat ventje bleek uitstekend te kunnen schaken.

En wat met ons?

De zelfrijdende taxi’s die een bedrijf als Alphabet-dochter Waymo vandaag laat rondrijden in steden als Los Angeles of San Francisco hebben geen bestuurder die verborgen zit in de kofferbak. Het zijn echte robots die adequaat reageren op de verkeerssituatie ter plaatse. Het vraagt weinig verbeelding om nog heel wat andere situaties voor te stellen waar dit soort technologie zijn nut kan bewijzen, als keukenhulp, tuinier, accountant, softwareprogrammeur of – godbetert – beleggingsspecialist. Heeft de mens nog een plaats in dit verhaal? Sommige vrezen dat de mens hetzelfde lot beschoren is als het paard. Ooit onmisbaar in transport, landbouw en oorlog, is de economische rol van dit edele dier vandaag gedegradeerd tot leuke hobby.

Gaan we ook die kant op? In het verleden zagen we dat innovatiegolven enerzijds jobs vernietigden, maar anderzijds er ook veel bij creëerden. En dat globaal het welvaartspeil steeg. Studies van onder meer Stanford University naar de impact van artificiële intelligentie op de arbeidsmarkt lijken in dezelfde richting te wijzen. Flexibiliteit en levenslang leren worden meer dan ooit de norm. Dit geldt trouwens niet alleen voor werknemers, maar ook voor bedrijven.

Creatieve destructie

Artificiële intelligentie maakt dingen gemakkelijker en laat bedrijven toe efficiënter te ondernemen. Een goede zaak, zult u zeggen. Alleen, die efficiëntie geldt voor alle bedrijven en dus ook de concurrentie. Wat onvermijdelijk de vraag doet rijzen naar wie de winst van die hogere efficiëntie finaal zal gaan: naar de bedrijven, in de vorm van hogere winstmarges, of naar de cliënten, in de vorm van lagere prijzen (en dus minder inflatie).

Bovendien: doordat AI alles gemakkelijker maakt, wordt de dreiging van potentiële nieuwkomers groter. En dan komt al snel Joseph Schumpeters’ concept van creatieve destructie om het hoekje kijken. Het bewustzijn dat gevestigde namen in minder dan geen tijd van de kaart kunnen gespeeld worden door innovatieve nieuwkomers, deed de voorbije weken aardig wat stof opwaaien in het wereldje van goed draaiende software- en mediabedrijven. Al moeten we er ons voor hoeden deze als weerloze lammeren af te schilderen. Velen beschikken over troeven, die niet zomaar kunnen gekopieerd worden door een ambitieuze nieuweling.

Een onverwachte winnaar

Efficiënter werken met AI kan een hefboom creëren op de economische groei. Omdat AI het je makkelijker maakt, kan je ook meer maken. En andere dingen, zoals humanoïde robots, die onze haag komen snoeien of onze boodschappenlijstjes afwerken. Alleen: dingen produceren doe je niet met lucht. Daar heb je energie en grondstoffen voor nodig. Vaak zijn die grondstoffen wel in voldoende mate aanwezig. Maar de infrastructuur om ze te exploiteren beantwoordt in vele gevallen niet aan de stijgende vraag die we in de komst verwachten. Bedrijven die hier oplossingen bieden, en dat kan zowel op ontginning, raffinage als recyclage slaan, zouden uit die relatieve schaarste de komende jaren wel eens aardig munt kunnen slaan. En zo mee de (eerder onverwachte) winnaars worden van de AI-omwenteling.