De tarievensaga: wat is de volgende fase?

Handelstarieven als wapen

Na 1 jaar Trump, blijkt het invoeren van (of dreigen met) handelstarieven één van de voornaamste actiemiddelen van de nieuwe Amerikaanse regering. Het officiële doel is om meer industriële werkgelegenheid terug naar de VS te brengen en Amerikaanse export te bevorderen via handelsdeals. Onderliggend is het ook een welkome inkomstenbron voor de Amerikaanse overheid in het licht van het hoge begrotingstekort en ter financiering van de belastingverlagingen voor Amerikaanse bedrijven en particulieren. Maar het blijkt ook het favoriete drukkingsmiddel van de Amerikaanse president in internationale onderhandelingen of om andere landen in een bepaalde richting te dwingen. Zoals de bijkomende invoerheffingen voor landen die nog olie invoeren uit gesanctioneerde landen (Rusland, Iran, Venezuela), de dreiging van een 100% importtarief op goederen uit Canada als deze een handelsdeal zou sluiten met China en de recente dreiging met bijkomende invoerrechten ten aanzien van Europese landen die Groenland steunden.

Maar heeft de president wel die bevoegdheid?

Via de International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) heeft de Amerikaanse president de bevoegdheid om handelstarieven uit te vaardigen als de nationale veiligheid bedreigd is of als bepaalde sectoren in de VS in nood verkeren. Zo zijn de invoerrechten op staal en aluminium bedoeld om de Amerikaanse metaalindustrie te beschermen tegen goedkope dumping uit onder meer China en Latijns-Amerika. Maar het opleggen van algemene handelstarieven tegenover andere landen in het kader van handelsbeleid is eigenlijk de bevoegdheid van het Congres. Vandaar dat het Hooggerechtshof onderzoekt of de president zijn boekje niet is te buiten gegaan met zijn op Liberation Day gelanceerde tarieven. Een uitspraak hierover werd rond de jaarwisseling verwacht, maar lijkt nu opgeschoven naar ten vroegste de volgende zitting van 20 februari.

Wat als het Hooggerechtshof de handelstarieven ongeldig verklaart?

In dat geval kan de Trump-administratie een procedure opstarten om de tarieven te laten goedkeuren door het Congres. Maar dat vergt tijd en het is niet zeker dat daarvoor een meerderheid bereikt wordt omdat niet alle Republikeinen overtuigd zijn van het nut van de handelstarieven, die de consumptieprijzen verhogen. Als alternatief kan de Amerikaanse president wel meer sectorale handelstarieven uitvaardigen of gebruik maken van andere wetsartikels die hem wel de bevoegdheid geven bij een bepaalde noodsituatie of handelsbalansproblemen. Maar dan moet die noodsituatie wel aangetoond worden via een grondig onderzoek.

Hoe staat het intussen met het handelsakkoord tussen de VS en de EU?

De EU had de ratificatie van het handelsakkoord van juli 2025 uitgesteld door de dreiging van bijkomende invoerrechten ten aanzien van 8 Europese landen die Groenland militair steunden. Nadat president Trump op 21 januari deze tariefdreigingen introk na een akkoord met de NAVO, gaf de voorzitter van het Europees Parlement, Roberta Metsola, aan dat de interne discussies over de handelsdeal kunnen worden hervat. Een stemming kan waarschijnlijk volgen vanaf maart. De kern van dat akkoord was dat op de uitvoer vanuit de EU naar de VS standaard 15% invoerrecht van toepassing is . Het was reeds voorlopig in voege sinds augustus, na de op Liberation Day aangekondigde 25%. In dat akkoord zat ook vervat dat de EU zijn invoer uit de VS volledig vrijstelt van importtarieven om het handelsbalanstekort tussen de VS en de EU te verkleinen.

Of wacht het Europees Parlement beter op de uitspraak van het Hooggerechtshof?

Zelfs als het Hooggerechtshof de door Trump opgelegde tarieven nietig verklaart, blijven de getekende handelsakkoorden (zoals die met Japan en het VK) in principe als diplomatieke kaders bestaan. Echter, landen die deze deals nog moeten ratificeren (zoals de EU) kunnen de uitspraak aangrijpen om opnieuw te onderhandelen over gunstigere voorwaarden, aangezien de dreiging van "strafheffingen" dan juridisch is weggevallen.

Wat zou de marktreactie zijn bij een nietigverklaring van Trump’s tarieven?

In eerste instantie zouden we op de beurzen een opluchtingsrally zien, vooral bij Europese en Aziatische export-intensieve bedrijven. Er kan een inhaalbeweging komen in orders en mogelijks kunnen ze zelfs terugbetaling claimen van reeds betaalde invoerrechten. De druk op hun competitiviteit en/of winstmarges zou dan (tijdelijk) wegvallen. Daarnaast zouden de Amerikaanse inflatieverwachtingen terugvallen:  in het huidige inflatiecijfer van 2,7% zit immers ongeveer 1% effect van de verhoogde tarieven. Maar of in zo’n scenario de obligatierentes zouden dalen is niet zeker, want door het wegvallen van deze fiscale ontvangsten kunnen de markten zich zorgen beginnen maken over het oplopend Amerikaanse begrotingstekort. Deze zou van 6 naar 7% van het BBP kunnen stijgen. En een langdurige onzekerheid of onvoorspelbare tegenreacties van Trump zouden uiteindelijk kunnen wegen op de markten. Voor de Amerikaanse president zou het in ieder geval een knauw betekenen voor zijn internationale slagkracht. Dus het kan nog spannend worden. Uitspraak ten vroegste op 20 februari.