Overheidsschuld: markten beginnen landen de rekening te presenteren

Een structureel toenemende wereldwijde staatsschuld

Feit is dat landen toenemende behoeften moeten financieren op het moment dat deze financiering duurder is. Daarbij komt nog de concurrentie met de privésector om het beschikbare spaargeld binnen te halen. Volgens het IMF is de bruto staatsschuld van de G7 gestegen van 77% van het bbp in 2007 naar 136% in 2020. Na een zeer lichte daling na de pandemie staan we nu op 124%, met een verwacht traject richting 133% tegen 2031. Door de vergrijzing neemt de druk ook structureel toe, terwijl door de uitgaven in artificiële intelligentie, infrastructuur en defensie de financieringsbehoeften groot blijven.

Een regime waarin de begroting doorweegt

De begrotingsdruk op de monetaire keuzes is dan ook aanzienlijk. In de Verenigde Staten, net als in Japan, aarzelen de centrale banken om hun beleidsrente aanzienlijk op te trekken: een te sterke verhoging zou de herfinanciering van de schuld duurder maken en de tekorten vergroten. Dit nieuwe regime, waar de schuld deels het monetaire beleid beïnvloedt, herdefinieert het klassieke evenwicht tussen centrale banken en regeringen, en bemoeilijkt hoe beleggers rentecycli doorgaans interpreteren.

Naar een blijvend hogere inflatie

Inflatiebeheersing en houdbaarheid van de schuld verzoenen is een delicate oefening. In de Verenigde Staten overschrijdt de onderliggende inflatie sinds maart 2021 onafgebroken het 2%-doel van de Fed. Zelfs Japan, dat lang deflatie kende, heeft sinds eind 2024 een onderliggende inflatie van 2% of meer. Politieke druk zou centrale banken kunnen aanzetten om een hogere inflatie te dulden dan ze idealiter zouden willen, wat de reële waarde van de bestaande schuld automatisch aantast.

Obligatierendementen op ongekende niveaus

Medio augustus 2026 bedroeg het rendement op Amerikaans schatkistpapier op 30 jaar meer dan 5,33%, een hoogste niveau in negentien jaar; in Japan bereikte de 30-jarige JGB (Japanese Government Bond, de Japanse staatsobligatie) een record met 3,97%. De lange rente bestaat uit verwachte inflatie, termijnpremie en reële rente, en de recente rentestijging is voor een groot deel toe te schrijven aan de reële rentetarieven. Deze stijging geeft dus niet enkel de inflatie weer noch het feit dat beleggers een hogere vergoeding willen om hun kapitaal langer vast te zetten. Door het effect van de aanhoudende tekorten en een toenemend aanbod aan staatsobligaties stijgt de reële rente.  Zonder de grotere vraag naar kapitaal te vergeten (massale investeringen in AI, energietransitie) die de reële rentes op hun beurt opwaarts stuwen terwijl de geleidelijke terugtrekking van de centrale banken (beperking van de obligatieaankopen) voor schaarste zorgt.

Europa tegenover de terugkeer van risicopremies

In de eurozone worden beleggers weer selectief tussen emittenten in plaats van de Europese schuld als een homogeen blok te behandelen. Verschillende rendementsverschillen ten opzichte van de Duitse Bund, de referentie van de zone, zijn in 2026 weer groter geworden. Zo schommelt dat van Frankrijk inmiddels rond de 0,75-0,80% hoger dan de Duitse rente, ver verwijderd dus van de norm vóór 2023. En andere emittenten in perifere landen volgen een vergelijkbaar traject. Ratingbureaus volgen de nationale begrotingstrajecten op de voet en geven zo weer meer gewicht aan de analyse per land dan aan een uniforme lezing van de eurozone.

Een sterkere concurrentie tussen landen om beleggers aan te trekken

De houdbaarheid van de schuld hertekent de concurrentie tussen landen om het beschikbare spaargeld binnen te halen. Geloofwaardig geachte emittenten lenen goedkoper; de andere moeten een hogere premie aanbieden waardoor het verschil in budgettaire manoeuvreerruimte groter wordt. Het mechanisme kan zichzelf in stand houden: een rentestijging verhoogt de rentelasten, tast de perceptie van houdbaarheid aan en duwt de rendementen nog meer naar boven. De druk neemt toe met de sterke stijging van de privébehoeften (data centers, artificiële intelligentie) die met de overheidsemissies wedijveren om het wereldwijde spaargeld.

Naar een selectiever obligatiebeheer

Gisteren sloten de Europese en Amerikaanse beurzen lager af terwijl een vat olie, door de spanningen in het Midden-Oosten, opnieuw boven de 100 USD staat. Dit herinnert ons eraan dat het inflatierisico een belangrijke variabele blijft voor het rentetraject en de houdbaarheid van de schuld.

En om af te sluiten, blijft de analyse van de termijnpremie verhelderend: ze blijft onder haar historisch gemiddelde in de Verenigde Staten en in Duitsland, teken dat het langetermijnrisico misschien nog niet volledig is ingecalculeerd. Voor beleggers heeft dit drie concrete gevolgen. Eerst en vooral een actief beheer van de duration en dus van de blootstelling aan renteschommelingen. Vervolgens een grotere diversificatie in de emittenten in plaats van een uniforme aanpak van de overheidsschuld. En tot slot, een toenemend belang van de analyse per land, waarbij het begrotingstraject van elk land voortaan primeert op de regionale classificaties.

Bron: Factset