Vervroegde verzaking van de vordering tot inkorting

De huidige situatie

Het is vandaag enkel per uitzondering toegestaan voor een toekomstige reservataire erfgenaam om op voorhand af te zien van een schenking van een van de ouders of zijn/haar echtgeno(o)t(e)/partner. Een verklaring in die zin kan worden ondertekend tijdens het leven van de erflater, maar zulke verzaking is niet geldig. De verzakende erfgenaam zou dus kunnen terugkomen op zijn verbintenis zodra de erflater overleden is en zijn erfdeel terugvorderen bij de begiftigde.

De wet van 31 juli 2017 staat aan de hand van bepaalde regels toe dat toekomstige reservataire erfgenamen rechtsgeldig verzaking van de vordering tot inkorting kunnen vragen tijdens het leven van de erflater.

Bijvoorbeeld:

Een vader heeft een dochter en twee zonen.
Hij geeft € 1.000.000 aan zijn dochter bij vooruitmaking en buiten erfdeel. De vader laat bij zijn overlijden een effectenportefeuille na van € 500.000.

De fictieve massa bestaat uit erfgoederen die nog in de nalatenschap zitten (€ 500.000) en weggeschonken goederen (€ 1.000.000), voor een totaal van € 1.500.000. Momenteel is het beschikbaar gedeelte ¼, gezien het aantal kinderen komt dat neer op € 375.000.

De dochter heeft een schenking ontvangen van € 1.000.000 bij vooruitmaking en buiten erfdeel en wordt dus in mindering gebracht volgens het beschikbaar gedeelte van slechts € 375.000. Haar schenking zal ten belope van € 625.000 verminderd worden. Bij ontstentenis zouden de twee broers hun erfdeel niet kunnen ontvangen (€ 375.000 elk).

De verdeelde massa bestaat uit de erfgoederen die nog in de nalatenschap zitten (€ 500.000) en de in mindering gebrachte goederen (€ 625.000), voor een totaal van € 1.125.000.
Elk kind dient in principe 1/3 van dit bedrag te ontvangen, hetzij € 375.000. Maar de dochter moet de ingekorte goederen 'teruggeven', hetzij € 625.000. In de praktijk moet ze € 250.000 'teruggeven' (€ 375.000 te ontvangen - € 625.000 terug te geven).
De twee broers ontvangen elk de helft van dit bedrag van € 250.000, dus € 125.000, en ½ van de erfgoederen die nog in de nalatenschap zitten, dus € 250.000. Uiteindelijk zal elke zoon 375.000 euro ontvangen.

Een gerichte en persoonlijke verzaking

De toekomstige reservataire erfgenaam verzaakt de vordering tot inkorting voor een specifieke schenking aan een begiftigde wiens identiteit gekend is (al dan niet een familielid, een vereniging, enz.), en betreffende duidelijk omschreven goederen.

De verzaking betreft enkel de persoon zelf en niet de andere toekomstige reservataire erfgenamen, die vrij zijn om de vordering tot inkorting niet te verzaken.

Dit neemt de vorm aan van een verklaring in de akte van de schenking of in een latere akte.

Om zich te vergewissen van de volledige, eensluidende toestemming gaan er strikte formaliteiten gepaard met deze verklaring, die noodzakelijkerwijs ontvangen moet worden door een notaris.

Dankzij deze erfrechtelijke overeenkomst kan een schenking beveiligd worden, want de inkorting hiervan kan niet worden gevraagd door de ondertekenaar van de overeenkomst als blijkt, bij het overlijden van de erflater, dat deze schenking zijn reserve aantast. Dit is zeer voordelig voor de begiftigde, maar kan gevaarlijk blijken voor de toekomstige reservataire erfgenaam. Deze houdt, bij het ondertekenen van de overeenkomst, immers geen rekening met de omvang van de verzaking waarmee wordt ingestemd (en die pas gekend zal zijn bij het overlijden van de erflater), wat later wel eens tot een teleurstelling kan leiden. Het is bovendien niet uitgesloten dat de erflater druk zet op de toekomstige reservataire erfgenaam om de overeenkomst te tekenen. Dat verklaart de zeer strikte formaliteiten voor de afsluiting van de overeenkomst.