Brussel maakt schenken en erven van familiebedrijven aantrekkelijker

Het Brussels gewest hertekende grondig het fiscaal regime voor de overdracht van familiebedrijven. Om bedrijfsleiders aan te moedigen tijdig na te denken over hun opvolging, komt er een nultarief voor schenkingen tijdens het leven. Voor overdrachten die pas plaatsvinden bij overlijden liggen de tarieven iets hoger en bedragen de successierechten 3% in rechte lijn en 7% tussen andere personen. Goed om te weten is dat die tarieven niet alleen gelden voor overdrachten van de volle eigendom, maar ook voor schenkingen of erfenissen van blote eigendom of vruchtgebruik.

Eenmanszaak of aandelen?

In principe gelden de nieuwe tarieven zowel voor aandelen van familiale vennootschappen als voor de bedrijfsactiva van eenmansbedrijven. Om misbruik uit te sluiten, zijn daar wel een aantal voorwaarden aan verbonden. Gaat het om de overdracht van bedrijfsactiva, dan geldt de gunstregeling niet voor vastgoed dat hoofdzakelijk bestemd is voor bewoning. Twee bijkomende eisen:

• Het gaat om een handels-, nijverheids-, ambachts- of landbouwbedrijf of een vrij beroep.
• De schenker/erflater of zijn partner (al dan niet samen met anderen) exploiteert de onderneming persoonlijk. 

Aandelen met stemrecht

Bij aandelenoverdrachten gaat het verplicht over aandelen mét stemrecht (of certificaten daarvan). Hier gelden drie bijkomende voorwaarden. Ten eerste moet de zetel van de werkelijke leiding gevestigd zijn in een lidstaat van de Europese Economische Ruimte (EER). Ten tweede moet de familiale onderneming ofwel een handels-, nijverheids-, ambachts- of landbouwactiviteit uitoefenen, ofwel een vrij beroep. En ten derde geldt er voor familiale vennootschappen een participatievoorwaarde. Concreet moeten de schenker/erflater en de rest van zijn familie op het ogenblik van de schenking of het overlijden minstens 50% van de aandelen met stemrecht in volle eigendom hebben. Onder welbepaalde voorwaarden kan een participatie van 30% al volstaan.

Extra voorwaarden voor holdings

‘Passieve’ holdingvennootschapen genieten in principe niet van het nieuwe gunstregime. Een uitzondering: de holding voldoet aan de voorwaarden van een familiale vennootschap. Dat is het geval voor holdings die minstens 30% bezitten van de aandelen van minstens één directe dochteronderneming. Noteer wel dat de dochteronderneming in dat geval moet voldoen aan de hogervermelde activiteitsvoorwaarden en dat ze haar zetel in een EER-lidstaat moet hebben. Let op: de gunsttarieven gelden in dit geval alleen voor de waarde van de aandelen van de dochterondernemingen dievoldoen aan alle voorwaarden (participatie, activiteit en situering van de zetel).

Wat met patrimoniumvennootschappen?

Vennootschappen die geen ‘reële economische activiteit’ uitoefenen - patrimoniumvennootschappen zeg maar - zijn uitdrukkelijk uitgesloten van het nieuwe gunstregime. De voorwaarden daarvoor zijn duidelijk omschreven. De vennootschap is uitgesloten van het gunstregime:

• wanneer sociale bijdragen en pensioenen 1,5% of minder uitmaken van het totaal actief in minstens een van de drie boekjaren voorafgaand aan de schenking of vererving
• én wanneer de terreinen en gebouwen meer dan 50% uitmaken van het totaal actief.

Noteer wel dat u als begiftigde of erfgenaam altijd de mogelijkheid behoudt om het tegenbewijs te leveren en aan te tonen dat het wel degelijk om een werkvennootschap gaat.

Hoe van het gunstregime genieten?

Tot slot: de nieuwe regeling geldt alleen als de schenking gebeurt bij authentieke akte waarin formeel de toepassing van het gunstregime wordt gevraagd. Daarnaast moet u tijdens de drie jaar na de schenking of het overlijden aan enkele voorwaarden voldoen om de vrijstelling of het verlaagde tarief te kunnen behouden. 

• De overgedragen familiale onderneming moet haar activiteit ononderbroken voortzetten. 
• Het overgedragen vastgoed mag niet hoofdzakelijk gebruikt worden of bestemd zijn voor bewoning. 
• Voor familiale vennootschappen geldt bovendien dat ze hun kapitaal niet mogen verminderen en dat de zetel van hun werkelijke leiding in de EER behouden moet blijven.