De geschiedenis herhaalt zich zelden op de markten

Het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran schudde de financiële markten flink door elkaar. De oorlog heeft geleid tot een escalatie in het Midden-Oosten, en tot een forse stijging van de prijzen van tal van grondstoffen zoals olie.

Deze crisis kwam, zoals vaak, als een donderslag bij heldere hemel. Toch was de onrust op de beurzen van korte duur: het merendeel van de verliezen in maart werd in de eerste helft van april alweer goedgemaakt.

De situatie blijft echter gespannen: de Straat van Hormuz is nog steeds grotendeels geblokkeerd voor het scheepvaartverkeer en de dreiging van brandstoftekorten lijkt op korte termijn - lees: enkele weken - zeer reëel.

Risico op stagflatie

Toch lijken de aandelenmarkten vandaag de risico’s op een stagflatiescenario - een recessie gecombineerd met hoge inflatie - als beperkt in te schatten. Komt dit door het gevoel dat eerdere crises, zowel in 2020 als in 2022, snel waren opgelost? Of speelt de overtuiging dat de economieën voldoende veerkrachtig zijn?

Een antwoord geven op deze vragen is op dit moment moeilijk. Vast staat dat bij eerdere crises, inclusief die van 2008, centrale banken en overheden bijzonder krachtig hebben ingegrepen om te voorkomen dat ‘het schip zou zinken’. De liquiditeitsinjecties waren enorm, tot op het punt dat de balansen van centrale banken 9 keer groter werden. Tegelijk tastten overheden diep in de buidel, waardoor de schuldgraad in veel landen met meer dan 20% van het bruto binnenlands product (bbp) toenam.

De obligatiemarkten zijn bezorgder

Elke medaille heeft een keerzijde: door dit beleid werden de rentevoeten in Europa negatief. Bovendien betalen we nog steeds de prijs voor de budgettaire ontsporingen, die de beleidsruimte van de autoriteiten nog ruime tijd zullen inperken. De discussies over mogelijke maatregelen om de schok van de stijgende energieprijzen op de koopkracht op te vangen, illustreren deze periode van gedwongen soberheid zeer goed.

Vandaag heerst er weliswaar optimisme op de aandelenmarkten, maar bij de obligatiemarkten ligt dat anders. Die lijken een onvermijdelijke stijging van de inflatie te vrezen, die dezelfde schade zou kunnen aanrichten als in 2022. De schok was toen bijzonder hevig, na jaren zonder inflatie.

De trage reactie van de centrale banken destijds veroorzaakte bovendien heuse paniek op deze markten. In enkele weken tijd steeg de 10-jaarsrente van 0% naar 3% in België, en van 1% naar 4% in de Verenigde Staten.

De vrees relativeren

Deze zorgen moeten vandaag worden gerelativeerd, want de geschiedenis herhaalt zich zelden. In 2022, toen de inflatie plots sterk opliep, was het bijna 50 jaar geleden dat een gelijkaardige situatie zich had voorgedaan. We moeten teruggaan tot de tweede oliecrisis van 1979 om zo’n prijsstijging terug te vinden.
In 2022 werd er met vertraging gereageerd, en moest de inflatie eerst tot astronomische niveaus stijgen voordat de centrale banken in actie kwamen. In de Verenigde Staten nam de inflatie van bijna 0% naar 9% toe tussen 2021 en 2022, zonder dat de Federal Reserve (Fed) ingreep. In Europa wachtte de Europese Centrale Bank (ECB) tot de inflatie 10% bereikte voordat zij haar beleidsrentes begon te verhogen.
We mogen ervan uitgaan dat de centrale banken deze keer veel sneller zullen reageren, wat eerder geruststellend is.