Europa: wordt het moeilijke kind snel zelfstandig?

De recent gepubliceerde National Security Strategy schetst een wereldbeeld waarin de Verenigde Staten zich nog nadrukkelijker focussen op hun eigen invloedssfeer. De Amerikaanse continenten krijgen daarbij de grootste prioriteit, met hernieuwde aandacht voor macht en stabiliteit in Latijns-Amerika. 

Deze isolationistische koers gaat gepaard met selectieve steun en harde drukmiddelen, zoals financiële ondersteuning aan bondgenoten enerzijds en zware importheffingen anderzijds. Consistentie is daarbij niet altijd het uitgangspunt. De rode draad is wel duidelijk: Washington redeneert steeds meer vanuit eigenbelang en verwacht dat andere regio’s zich daaraan aanpassen.

Verschillende regels voor verschillende regio’s

Opvallend is het contrast tussen de Amerikaanse houding tegenover het Midden-Oosten versus Europa. 

In het Midden-Oosten pleiten de Verenigde Staten voor pragmatisme: landen en leiders moeten aanvaard worden zoals ze zijn, met ruimte voor geleidelijke, interne hervormingen. 

Voor Europa geldt een veel normatievere benadering. De visie op het oude continent is in tien woorden samen te vatten: Europa is als een moeilijk kind dat bijgestuurd moet worden. In de nieuwe strategie wordt West-Europa afgeschilderd als een beschaving in verval, ondermijnd door supranationale instellingen, migratie en interne verdeeldheid. Die analyse gaat gepaard met scherpe kritiek op Europese beleidskeuzes en instellingen.

Europa als probleem en als speelbal

Volgens Washington ondergraven de Europese instellingen de nationale soevereiniteit en democratie, terwijl maatschappelijke spanningen blijven toenemen door een aantal demografische en culturele veranderingen. Ofwel: “Immigratie is een probleem, geen oplossing.”

De Verenigde Staten positioneren zich daarbij als het morele kompas dat Europese landen moet aanzetten tot een ‘heropleving’, met expliciete sympathie voor nationalistische en eurosceptische politieke stromingen. Een sterk geïntegreerd Europa past niet in dat plaatje. Integendeel, een verdeeld continent is voor Amerika makkelijker te benaderen en minder bedreigend als economische en geopolitieke speler.

De strategische les voor Europa

Voor Europa is de implicatie zonneklaar: rekenen op de Verenigde Staten is geen optie meer. De afhankelijkheid van Amerika rond defensie, energie en export vormt een structureel risico. 

Een overtuigend Europees antwoord vergt een overkoepelende visie. Schaalvergroting via een échte interne markt, minder versnipperde regelgeving en gezamenlijke defensieaankopen is cruciaal. We moeten ook onze energie-onafhankelijkheid versnellen, door snel hernieuwbare productie uit te bouwen en te koppelen aan een geïntegreerd elektriciteitsnet. Lukt dat niet met alle lidstaten, dan moet een kleinere kopgroep het voortouw nemen. 

Al deze inspanningen leiden tot hogere overgangskosten op korte termijn, maar ook tot investeringsopportuniteiten voor wakkere beleggers.