Olie en gasmarkt: hoe zal het aanbodtekort opgevangen worden?

Nog geen zicht op heropening Hormuz

Ruim 4 weken na de start van het militair conflict tussen de VS/Israël en Iran, is het nog steeds niet duidelijk hoe en wanneer de Straat van Hormuz heropend zal worden. De mogelijke einddoelen van de oorlog zijn duidelijk niet bereikt: een Iraanse regimewissel, Iran dwingen tot een deal met toegiften op vlak van nucleaire ambities en heropening van Hormuz, en/of de Iraanse militaire slagkracht voldoende uitschakelen zodat het geen bedreiging meer vormt.

Trump dreigde eerst met de vernietiging van Irans olie- en elektriciteitsinfrastructuur als het niet tot een deal zou komen tegen de deadline van 6 april. Tegelijk voerde hij de druk op door extra grondtroepen te sturen als voorbereiding op een mogelijk grondoffensief.

Dat Trump nu overweegt om de oorlog binnen een tweetal weken te beëindigen zonder akkoord over de heropening van Hormuz, kan erop wijzen dat deze doelstelling niet meteen haalbaar is. Daartegenover plant het Iraanse parlement een tolsysteem in te voeren voor schepen die door de Straat van Hormuz varen. Als dat erdoor komt, heeft Iran er wel belang bij dat de scheepvaart terug op gang komt. Misschien wordt dat de uitweg, zij het met een bepaalde kost voor het scheepvaartverkeer.

Hoeveel vaten missen we echt?

Voor het uitbreken van de oorlog passeerde zo’n 20% van wereldwijde olie- en LNG-bevoorrading via de Straat van Hormuz. Een deel wordt intussen gecompenseerd. Door de belangrijke aanbodexpansie van de jongste jaren in Noord- en Zuid-Amerika, zaten we voor het conflict eigenlijk met een wereldwijde overproductie van 3%. Daarnaast kan 20% van de olie die in de Golfregio geproduceerd wordt (dus 4% van het wereldaanbod) omgeleid worden via pijpleidingen naar Saoedi’s Rode Zeekust, via Noord-Irak naar Turkije en van Abu Dhabi naar Oman. Vanuit Saoedi’s Rode Zee-haven Yanbu kan het dan per tankers verscheept worden naar Europa via het Suezkanaal of naar Oost-Azië, op voorwaarde dat de ingang van de Rode Zee niet opnieuw verstoord wordt door aanvallen van Iraansgezinde Houthi’s.

Hormuz is ook niet volledig gesloten, maar Iran laat dagelijks enkele tankers met Iraanse olie door van bevriende naties zoals China, India en Pakistan, naar schatting goed voor 2% van het wereldaanbod. Verder is er wat effect van versoepelde sancties tegen Rusland en Venezuela, evenals van verhoogde Amerikaanse schalieolieproductie nu de prijzen weer boven hun break-even niveau liggen.  Alles bij elkaar maakt dit dat we de helft van de normale aanvoer door Hormuz kunnen compenseren, en we “slechts” 10% van het wereldaanbod missen of 10 miljoen vaten per dag.

Hoeveel buffer?

Gelukkig hadden landen zoals China en de VS de voorbije jaren hun voorraden opgebouwd. Met de wereldwijde vrijgave van 0,4 van de 1,2 miljard vaten aan strategische oliereserves, kunnen we het tekort dus een 40-tal dagen opvangen. Indien nodig kan nog een volgende schijf vrijgegeven worden. Maar allicht wil men niet de volledige strategische voorraden opgebruiken. Als de aanvoeronderbreking nog meerdere weken of maanden zal duren, dan kan het enkel via vraagdestructie opgevangen worden. De hogere olieprijzen resulteren al geleidelijk in enige beperking van de vraag, want sommige luchtvaartmaatschappijen schrappen vluchten, mensen gaan minder met de auto rijden, sommige energie-intensieve industrieën leggen tijdelijk hun productie stil.

Kan het na heropening van Hormuz snel normaliseren?

Door de verhinderde uitvoermogelijkheden en aanvallen op sommige olie-installaties is een deel van de olieproductie in de Golfregio tijdelijk stilgelegd. Bij het hernemen van de doorvoermogelijkheden kunnen deze binnen 1 tot 3 maand terug heropgestart worden.

Voor gas, moeten we naast de doorvoer-blokkering ook rekening houden met het feit dat de grootste LNG-exportterminal in de Golfregio, deze van Ras Laffan in Qatar, door Iraanse aanvallen ernstige schade heeft opgelopen en de herstelwerken 3 tot 5 jaar kunnen duren. Weliswaar is slechts 17% van de capaciteit van die terminal uitgeschakeld, wat “slechts” 1% van het wereldwijde gasaanbod vertegenwoordigt.

Dus na een geleidelijke heropening van de Straat van Hormuz, kan het olie- en gasaanbod in grote mate normaliseren, ook al zullen de prijzen allicht niet helemaal terugvallen naar de lage niveaus van voor de oorlog, door een blijvende risicopremie en hogere kosten van transport (verzekering, mogelijke tol voor Hormuz-transit…). Voor de Europese gasprijzen is hernieuwde opwaartse druk niet uitgesloten omdat het nog een uitdaging wordt om de momenteel lage reserves voldoende op te bouwen tegen de start van volgende winter.