De mogelijke gevolgen van een crisis binnen de OPEC+

De OPEC en impact op de olieprijzen

De Organisatie van Olie-exporterende Landen is een internationale organisatie die de grootste olieproducerende landen omvat, waaronder Saoedi-Arabië, Iran, Venezuela en anderen.

De missie van OPEC is het optimaliseren van de olie-inkomsten via productiequota en prijsafspraken, en slaagt in deze opzet door 79% van de totale wereldwijde oliereserves in handen te hebben. Hierdoor worden olieprijzen over heel de wereld significant beïnvloed.

Niet de eerste barst in het kartel

Voordat we geopolitieke spanningen in beschouwing nemen, is het belangrijk op te merken dat leden fundamenteel verschillende voorkeuren hebben qua olieprijs; door verschillen in productiekosten, reserves, olie-exportmogelijkheden, binnenlandse politieke situaties, budgettaire omstandigheden en bevolkingsomvang.

Saoedi-Arabië verkiest bijvoorbeeld lagere prijzen vanwege hun grote reserves en voorkeur voor de lange termijn aantrekkelijkheid van olie, terwijl Algerije daarentegen vaker een hogere olieprijs verkiest. Door deze verschillende voorkeuren ontstaan er regelmatig spanningen en regelmatige schendingen van prijs- en productieafspraken.

Nu Iran onlangs de buurlanden in de Golf, eveneens OPEC+-leden (waar Rusland bij zit), heeft aangevallen, is het waarschijnlijk dat een groot deel van OPEC+ niet langer meer zal willen samenwerken met Iran, de op drie na grootste producent van de groep. Hoewel de situatie met Iran het meest uitgesproken is, is het niet het enige probleem waar de groep de afgelopen jaren mee te maken heeft gehad.

Waar de VAE vroeger een trouwe bondgenoot was, volgt het land sinds 2020 een meer zelfstandige koers, met toenadering tot Israël en afwijkende posities in conflicten zoals Jemen, Soedan en Somalië. Ook binnen OPEC ontstonden meningsverschillen over productiequota, wat in 2022 leidde tot Saoedische dreigingen met diplomatieke repercussies.

Impact van geopolitiek

De VAE hebben aangekondigd vanaf 1 mei OPEC te zullen verlaten. Het land is ervan overtuigd dat deze beslissing zal helpen om de groeiende energievraag op lange termijn te beantwoorden, na recentelijke investeringen om hun productiecapaciteit te vergroten. Deze stap zou de VAE meer flexibiliteit geven, maar zou volgens analisten ook wel het begin van het einde van OPEC kunnen betekenen.

Tussen Rusland en Saoedi-Arabië groeiden ook spanningen over olieprijzen en productieniveaus. In maart 2020 bijvoorbeeld, tijdens de pandemie en dalende vraag naar olie, weigerde Rusland een voorgestelde productieverlaging waarop Saoedi-Arabië reageerde met een prijs- en productieoorlog, wat leidde tot negatieve olieprijzen.

In 2022 kwam Saoedi-Arabië onder Amerikaanse druk te staan wegens vermeende steun aan Rusland via hogere olieprijzen, die nodig waren om Russische inkomsten ondanks sancties op peil te houden. Toekomstige spanningen blijven mogelijk, onder meer door Ruslands “schaduwvloot”, die sancties omzeilt en mogelijks exportvolumes verhult voor andere OPEC+ landen.

Deze en andere geopolitieke gebeurtenissen, zoals de huidige situatie met Iran, veroorzaken korte-termijnvolatiliteit in de olieprijzen, met plotselinge prijsstijgingen (zoals nu) of prijsdalingen (zoals in 2020).

Gebrek aan cohesie leidt tot instabiliteit en volatiliteit

Een afnemende cohesie binnen OPEC+ door diplomatieke conflicten en openlijke confrontaties kan ertoe leiden dat landen quota’s negeren of zelfs de OPEC+ verlaten.

Dit kan grote gevolgen hebben voor de olieprijzen. De samenwerking binnen OPEC fungeert niet alleen als een prijsbepalend mechanisme, maar ook als een prijsstabiliserend systeem. Wanneer quota en prijsafspraken strikt worden nageleefd en veel landen deelnemen, blijft het aanbod, en dus de wereldprijs, relatief stabiel.

Minder cohesie daarentegen leidt tot meer quota-overschrijdingen, wat resulteert in onvoorspelbaardere productie en prijsstelling. Dit verhoogt de volatiliteit.

Impact op de bredere markten

Volatiele olieprijzen beïnvloeden niet alleen de oliemarkt en olie-futures, maar hebben ook brede markteffecten zoals we vandaag zien. Omdat olie nog steeds een vitale energiebron wereldwijd is, hebben olieprijzen een direct effect op inflatie. Onvoorspelbare olieprijzen leiden tot instabiele inflatieverwachtingen, wat op zijn beurt de rentebeleidsvoering bemoeilijkt. Rentevoeten worden minder voorspelbaar, wat leidt tot hogere volatiliteit in obligatierendementen en lagere aandelenwaarderingen door onzekerheid over disconteringsvoeten.

Energie-intensieve sectoren, zoals transport, luchtvaart, chemie en productie, zullen waarschijnlijk het hardst lijden onder deze onvoorspelbare energiekosten doordat het indekken van deze volatiliteit een dure kost op zich kan worden.

Kortom, de scheuren in de cohesie van de OPEC kunnen niet alleen leiden tot volatielere oliemarkten, maar ook tot algemene verhoogde volatiliteit op de financiële markten.