10 jaar na Brexit

Kleine flashback

2016: de interne verdeeldheid binnen de conservatieve partij is groot. Om de gemoederen te bedaren, organiseert David Cameron (toenmalig premier) een referendum over de voortzetting van het Britse lidmaatschap van de EU. Een gewaagde gok! Hoewel Cameron zelf bij de EU wilde blijven, was hij er niet in geslaagd om de beloften van andere politieke figuren succesvol te ontkrachten. Met 51,9% van de stemmen kozen de Britten dan ook voor een vertrek uit de Europese Unie. Op de 10e verjaardag van dit opmerkelijke moment voor Europa blikken we terug op de beloften die destijds zijn gemaakt.

Ten eerste moest het Verenigd Koninkrijk opnieuw wetgevend soeverein worden en niet langer onderworpen zijn aan de regels van de EU. De beperking van de immigratie was ook een van de centrale punten van de campagne pro ‘Leave’ (= de EU verlaten), en het geld dat aan Brussel werd gestort, moest weer naar het Britse gezondheidssysteem (de NHS) vloeien. Tot slot moest de economie weer op gang worden gebracht: minder bureaucratie, meer dynamiek, betere concurrentiepositie en voordeligere handelsakkoorden.

10 jaar later, taak volbracht?

Het beeld nu is gemengd. Het Verenigd Koninkrijk is wetgevend gezien weliswaar weer volledig soeverein en beslist zelf over zijn migratiebeleid. De migratiestromen uit de EU zijn dan wel gedaald, maar die uit de rest van de wereld zijn sterk toegenomen, wat de ontevredenheid van de Leave-aanhangers heeft gevoed, getuige de recente massabetogingen tegen immigratie in Londen. ‘Het Brexit-geld’ is nooit bij de National Health Service terechtgekomen, hoewel het budget ervan dankzij de overheidsuitgaven is gestegen.

De economische analyse is nog verontrustender. Als we focussen op het land als financieel centrum, dan blijft het Verenigd Koninkrijk extreem machtig op wereldschaal. Het neemt nog steeds de tweede plaats in, na New York. Bepaalde activiteiten werden wel naar het buitenland verplaatst, maar Londen en zijn City hebben toch nieuwe groeihefbomen kunnen vinden, meer bepaald via technologie en innovatieve bankdiensten. Opmerkelijk is ook dat de FTSE 100 (beurs voor ondernemingen met grote beurskapitalisatie, de zogenaamde largecaps) en het pond na de aankondiging van het referendum zijn ingestort, maar dat de grote Britse bedrijven hun verliezen vrij snel hebben goedgemaakt.

Op macroniveau heeft de eilandstaat weliswaar niet de economische terugval gekend die sommigen vóór de Brexit hadden voorspeld. Er werden dus wel nieuwe handelsakkoorden gesloten, maar de export blijkt toch zwakker te zijn dan die van de EU. En de groei van het bbp per inwoner loopt achter op die van het Europese blok. Eenzelfde verhaal voor de beursgenoteerde kleine en middelgrote ondernemingen, die meer de reële economie weerspiegelen dan de largecaps. Hier kunnen we alleen maar vaststellen dat kmo’s meer te lijden hebben gehad van de Brexit en ze ondergewaardeerd blijven vergeleken met hun Europese tegenhangers. Deze productiviteit en deze groei, die zwakker is dan de Leave-aanhangers hadden verwacht, wegen op het moreel van de Britten. Wellicht daarom helt het algemene gevoel van de burgers over naar een toenadering met de EU. Volgens de laatste peilingen verlangt 75% van de Britten nu naar nauwere betrekkingen met het Europese blok en 53% zou zelfs voorstander zijn van een terugkeer naar de Europese Unie.

Toenemende politieke instabiliteit

De ontevredenheid over de politieke instellingen lijkt haar hoogtepunt te hebben bereikt.
Toen de Labourpartij in 2024 aan de macht kwam, had ze een strikte begrotingsdiscipline beloofd. Gelet op de uitgavenbehoeften om de zwakke groei van het land en het sociale systeem te ondersteunen, hebben de markten echter meermaals hun twijfels geuit over de duurzaamheid van dit plan. De rente op de gilts (Britse staatsobligaties) is begin 2025 sterk gestegen, wat de positie van de premier heeft verzwakt. Sindsdien is het vertrouwen in Starmer alleen nog maar verder afgenomen. Zijn economische beleid lag onder vuur en binnen de partij laaiden de interne spanningen op. Een breuk was onvermijdelijk en uiteindelijk heeft Keir Starmer zijn ontslag aangeboden! Vraag is nu wie hem zal opvolgen. De benoemingsprocedure is nog niet afgerond, maar Andy Burnham lijkt de ideale vervanger. Hij behaalde een belangrijke overwinning bij de tussentijdse verkiezingen. Blijft nog de vraag of Burnham, zodra hij premier is, het Verenigd Koninkrijk een nieuwe impuls zal kunnen geven en hij de markten zal kunnen geruststellen over de koers van dit land met een rijk en soms bewogen verleden.