Ga voor een succesvolle opvolging van uw bedrijf

Denk vandaag aan morgen

Verbaast het u ook dat er voor een existentieel vraagstuk als de opvolging van het familiebedrijf, nog zo vaak zo weinig aandacht is? Wellicht heeft het vooral te maken met emotionele eerder dan rationele verklaringsgronden. Zo kan het moeite kosten om zijn of haar levenswerk los te laten. Of gaat het veeleer om de vrees geen geschikte opvolger te vinden, binnen of buiten de eigen rangen? Of is het eerder een verdringingsfenomeen, dat men niet wil nadenken over zijn of haar eigen vergankelijkheid?

Een professionele aanpak is noodzakelijk

Er zijn inderdaad veel vragen, maar niets doen brengt zeker geen oplossing. Want het tijdig aan de orde stellen, goed voorbereiden en zorgvuldig begeleiden van de opvolging is één van de meest cruciale processen in het familiebedrijf, zeker als men uit is op de continuïteit en het langetermijnsucces van het familiebedrijf.

Dit proces moet u professioneel aanpakken, met het belang van het familiebedrijf als referentiekader (zie ook Code Buysse). Omdat een adviesraad of een raad van bestuur vaak een belangrijke rol speelt bij het verzoenen van de emotionele aspecten en de rationele eisen van het bestuur van ondernemingen, ligt de bewaking van dit proces best bij de raad van bestuur en in het bijzonder bij de voorzitter daarvan. Ook bij niet-familiale bedrijven is successie trouwens een belangrijke taak van de raad van bestuur.

Vijf aanbevelingen om u op weg te helpen

GUBERNA legde haar oor te luisteren bij een aantal prominente ondernemersfamilies die recent voor een successiekwestie stonden. Wij haalden een aantal aanbevelingen uit die gesprekken.

Als u weet dat een uitgestippeld plan voor de opvolging gemiddeld 5 à 7 jaar in beslag neemt, kunt u er maar beter tijdig aan beginnen en u laten omringen met de nodige (externe) expertise. Laat bovendien alle opties open vooraleer een gefundeerde keuze te maken. Naast de overdracht binnen de familie, zonder extern kapitaal noch extern management, kan men ook een overdracht binnen de familie overwegen met de inbreng van extern management en/of extern kapitaal. Tenslotte behoren ook een Management Buy Out (MBO) of een verkoop aan een industriële of financiële partner tot de mogelijkheden.

Welke de keuze ook is, zorg voor een goed begeleid overgangsproces.

Tijdens de afhandeling van een dergelijk proces moeten er tal van obstakels worden overwonnen, niet alleen van juridische of fiscale, maar heel zeker ook van emotionele aard. Een raad van bestuur met externen maakt het mogelijk één en ander te rationaliseren en te ‘de-familiariseren’ en de zaken met een helikopterzicht te beoordelen.

Aligneer de diverse familiale belangen met het ondernemingsbelang.

Vaak wordt een ondernemersfamilie vereenzelvigd met de onderneming en vice versa, maar naar opvolging toe kan het aangewezen zijn exploitatie en eigendom goed uit elkaar te houden. Een goede familiale governance zal dan bijdragen tot die alignering.

Zorg tenslotte voor een dynamische aanpak en de juiste mentaliteit.

Goed bestuur vergt een dynamische en gefaseerde aanpak die mee zal evolueren met de grootte, complexiteit en maturiteit van de onderneming en de ondernemer-eigenaar. Vooral de bereidheid en de juiste mentaliteit zijn cruciale factoren die het governance proces zullen sturen en determinerend zullen zijn of een dergelijk opvolgings- of overnameproces al dan niet succesvol is.

Enkele tips van familiale ondernemers voor een goede opvolging:

1. Begin tijdig, het zit nooit onmiddellijk juist!
2. Richt u op de langetermijntoekomst van de onderneming en bepaal daartoe duidelijk de missie, visie, strategie en waarden.
3. Werk niet op eigen houtje, maar laat u omringen door specialisten of externen. Hierbij kan een raad van bestuur of een raad van advies een ideaal platform zijn en een helikoptervisie brengen die een dagelijks bestuurder soms ontbreekt. Een goed extern adviseur of bestuurder, investeert natuurlijk in het vertrouwd raken met de specifieke wereld van familiale ondernemingen.
4. Sta ook open voor wat u kunt leren van collega-ondernemers.
5. Houd rekening met de kinderen, maar maak een duidelijk onderscheid tussen de familie en het bedrijf. Een raad van bestuur, met focus op de onderneming, kan dit onderscheid vergemakkelijken, bij voorkeur gekoppeld aan de ontwikkeling van een familiale governance met focus op de familie.
6. Kijk kritisch naar het potentieel van het bedrijf: wat halen we er maximaal uit zonder daarbij de toekomstige ontwikkeling van de onderneming in gevaar te brengen?
7. Creëer geen illusies als overlater, wees eerlijk en zorg voor veel transparantie.
8. Praat veel. Enorm veel. En zoek een consensus, hoeveel tijd en inspanningen dit ook vergt (dit geldt zeker ook voor een raad van bestuur, die als collegiaal orgaan samen maar ook elk individueel voor alle beslissingen verantwoordelijkheid draagt).
9. Houd alle opties open! Maar kies tenslotte bewust en goed gefundeerd en hou zoveel als mogelijk rekening met zowel essentiële emotionele als rationele elementen.

De juiste keuzes en timing voor de overdracht van het familiebedrijf zijn van essentieel belang voor zowel de familie als voor het bedrijf. Maar een familiale overdracht is vaak geen sinecure. Het proces vereist daarom een tijdige en degelijke voorbereiding. Vele violen moeten worden gelijk gestemd, zowel deze van het bedrijf als van de familie. Denk daarom vandaag al aan (over)morgen.