Herroeping schenking tussen echtgenoten vrijgesteld

Schenkingen dienen vaak om vermogens door te geven aan de volgende generaties, maar zijn ook interessant tussen huwelijkspartners. Vooral in deze gevallen:

• U hebt eigen vermogen en wil voorkomen dat uw partner bij uw overlijden zware successierechten moet betalen;


• u wil de minder vermogende partner beschermen bij een groot onevenwicht tussen eigen vermogens;


• u wil uw vermogen aan uw partner nalaten als u geen kinderen hebt;


• u heeft kinderen die te jong zijn om aan te schenken. Treft u geen voorzieningen voor de nalatenschap, dan erven zij de blote eigendom, en uw huwelijkspartner het vruchtgebruik. Als u wil dat uw partner ten minste een deel van uw vermogen krijgt tegen lagere kosten, kan u hem of haar maximaal de helft van uw vermogen schenken. De andere helft is het reservataire deel voor uw kinderen.

Specifieke kenmerken van een schenking tussen huwelijkspartners

U mag uw partner alleen goederen schenken die deel uitmaken van uw eigen vermogen, en dus niet van het gemeenschappelijk vermogen of uw deel van de huwgemeenschap.
U mag verschillende clausules met voorwaarden opnemen, net zoals bij elke andere schenking. Denk bijvoorbeeld aan een voorbehoud van vruchtgebruik.
Belangrijk: een schenking tussen partners kan worden herroepen als ze tijdens het huwelijk gebeurde buiten het huwelijkscontract. De partner die een eigen goed aan zijn of haar man of vrouw schonk, mag eenzijdig beslissen om de schenking ongedaan te maken zonder dat hij of zij zich hiervoor hoeft te verantwoorden.
Let op: andere schenkingen zijn altijd onherroepelijk, ook tussen (wettelijk) samenwonenden.

Burgerrechtelijke aspecten van herroeping

De herroeping van een schenking tussen echtgenoten:

• Is een absoluut en persoonlijk recht van de schenker dat een erfgenaam, schuldeiser of wettelijke vertegenwoordiger niet kan uitoefenen;


• vereist geen bijzondere rechtsvorm;


• raakt de openbare orde; dus elke clausule, bedoeld om dit recht te beperken, wordt als nietig beschouwd;


• kan op elk moment worden uitgeoefend, zelfs na het overlijden van de begunstigde. Dat aanvaardde de (federale) belastingadministratie altijd al.

Het gevolg van een herroeping is dat de schenking met terugwerkende kracht nietig wordt. De geschonken activa keren terug naar de nalatenschap van de schenker alsof de schenking nooit heeft plaatsgevonden. 
Stel dat u een schenking hebt gedaan aan uw huwelijkspartner. Als hij of zij ernstig ziek wordt, kunt u de schenking herroepen. Zo krijgt u het geschonken vermogen belastingvrij terug.

Wat zijn de fiscale gevolgen? 

De rechtbanken bevestigden bovenstaande principes van het burgerlijk recht en hun fiscale gevolgen in 2023. Het betrof een zaak waarin een man verschillende bankgiften had gedaan aan zijn echtgenote. Na haar overlijden oefende hij zijn herroepingsrecht uit. Maar de Vlaamse belastingdienst (Vlabel) weigerde. De man stapte naar de rechtbank en won.
Het Hof van Beroep in Gent bevestigde dat het herroepingsrecht een persoonlijk recht is van de schenkende huwelijkspartner, dat hij of zij altijd kan uitoefenen, zelfs na het overlijden van de begiftigde.
De herroeping van een schenking tussen echtgenoten blijft dus vrijgesteld, op voorwaarde dat u bewijst dat u de schenking deed bij leven van de begiftigde en dat ze oprecht was.

Beding van terugkeer

Uit voorzichtigheid lassen huwelijkspartners wel best een zogeheten conventioneel beding van terugkeer in op het moment van de schenking. Met deze contractuele clausule mag de schenker het geschonken goed terugvragen als de begunstigde vóór hem of haar overlijdt (met of zonder nakomelingen na te laten).
Deze clausule kan optioneel zijn. Zo kan de schenker het geschonken goed op het moment van overlijden geheel of gedeeltelijk terugvragen, als hij of zij dat wenst.

De herroeping in de praktijk

Om een schenking tussen huwelijkspartners te herroepen, moet u de volgende drie regels in acht nemen.

1. U moet het bestaan en het doel van de schenking bewijzen. Het is daarom raadzaam om een erkenning van de schenking of een pacte adjoint op te stellen als bewijs, vooral in het geval van een hand- of bankgift (zonder tussenkomst van een notaris).
   
   
2. Bestaan de geschonken goederen op het moment van de herroeping nog in natura in de nalatenschap van de begiftigde, dan heeft de herroeping betrekking op deze goederen. Anders heeft de schenker een schuldvordering, die gelijk is aan de waarde van de schenking. Bovendien zullen de geschonken activa, doordat ze zijn afgescheiden van de rest van de nalatenschap, gemakkelijker kunnen worden teruggegeven. De traceerbaarheid van de activa is hierbij, vanuit fiscaal oogpunt, zelfs essentieel.
   
   
3. In de praktijk is voor de teruggave altijd de medewerking van de begunstigde van de schenking nodig. Die moet instemmen met de teruggave van een effectenrekening op naam van de schenker. Bij onenigheid is een gerechtelijke procedure nodig.