Genomica: de volgende revolutie in de gezondheidszorg?

Wat is genomica? 

Genetica bestudeert vaak één gen of een beperkt aantal erfelijke varianten. Genomica kijkt naar het volledige genoom, en naar de wisselwerking tussen genen onderling. Dat vraagt niet alleen geavanceerde laboratoriumtechnologie, maar ook veel rekenkracht en data-analyse. Die combinatie maakt het mogelijk om aandoeningen beter te begrijpen en patiënten gerichter te behandelen. Maar waarom kent dit domein vandaag een sterke groei? 

DNA lezen wordt goedkoper

De eerste groeimotor is de dalende kostprijs van ‘sequencing’, het uitlezen van DNA. Goedkopere tests maken grotere onderzoeksgroepen mogelijk en verlagen de drempel voor klinisch gebruik. Marktprognoses wijzen op een groei van de brede markt van ‘DNA-sequencing’ van 12,79 miljard dollar destijds in 2024, tot 51,31 miljard dollar in 2034. Hogere testvolumes stimuleren namelijk de vraag naar toestellen, reagentia en analysesoftware.
Een genoom bevat ongeveer drie miljard DNA-bouwstenen. De uitdaging verschuift daarom van gegevens verzamelen naar de juiste signalen herkennen. AI kan patronen zoeken, biomarkers (die info verschaffen over een ziekte) identificeren en helpen te bepalen welke genetische varianten medisch relevant zijn. In geneesmiddelenonderzoek kan dat bijdragen aan bijvoorbeeld een betere selectie van patiënten. 

Van onderzoek naar klinische toepassing

Genomica speelt vandaag al een rol bij precisiegeneeskunde en zeldzame ziekten. Ook bij kanker is deze werkwijze aan een opmars bezig. Bij een vloeibare biopsie wordt er bijvoorbeeld in een bloedstaal naar DNA-fragmenten van een tumor gezocht. Zo kan een arts genetische veranderingen opsporen zonder uitsluitend op een klassieke weefselbiopsie te steunen. Herhaalde tests kunnen bovendien helpen om gemakkelijker het ziekteverloop of de respons op een behandeling te volgen.
De waardeketen van genomica is breed. Bedrijven zoals Illumina en Thermo Fisher leveren bijvoorbeeld technologie voor sequentie van DNA, terwijl Danaher en Qiagen actief zijn in instrumenten, voorbereiding van stalen, en moleculaire tests. Daarnaast proberen biotechbedrijven genetische informatie rechtstreeks te gebruiken in RNA-geneesmiddelen, gentherapie en genbewerking. Deze activiteiten kennen allen uiteenlopende verdienmodellen en risico's.

De aankomende golf van patentverval verhoogt de interesse van farmaceutische spelers

Tussen 2026 en 2030 verliezen naar verwachting ongeveer 190 merkgeneesmiddelen hun patentbescherming. Daardoor kan tot zo’n 400 miljard dollar aan jaarlijkse omzet verloren gaan, die moet worden vervangen door nieuwe patenten op nieuwe medicijnen. Dit principe noemen we de zg. ‘patentklif’ die moet worden overbrugd. Farmabedrijven gaan dus op zoek naar nieuwe producten en technologieplatformen. Nieuwe evoluties in genomische diagnostiek, RNA-technologie en geneesmiddelenontwikkeling door biotechspelers kunnen dus op sterke interesse rekenen van grotere farmaspelers, wat zich manifesteert in een toename van partnerschappen en overnames. 
De wetenschappelijke vooruitgang is duidelijk, maar de risico's blijven aanzienlijk. Een behandeling kan falen in de klinische studies of geen goedkeuring krijgen. Een diagnostische test kan medisch nuttig zijn, maar zonder terugbetaling moeilijk doorbreken. Daarnaast veranderen technologie en concurrentieverhoudingen snel. Veel biotechspelers zijn nog verlieslatend en afhankelijk van externe financiering.

Een bredere zorgtechnologie

Genomica evolueert dus van een onderzoeksinstrument naar een technologie die in de zorg op meerdere niveaus kan gebruikt worden: het begrijpen van ziektes, de selectie van patiënten, het stellen van een diagnose, het opvolgen van een behandeling en het ontwikkelen van nieuwe geneesmiddelen. Goedkopere ‘sequencing’ en betere data-analyse versterken elkaar. Het tempo van de verdere verbreding van de toepassingen zal echter afhangen van o.a. het al dan niet slagen van klinische studies, de betaalbaarheid van de technologie, en de mate van terugbetaling van de behandelingen.